Print

Blaasinstrumenten van de Keniaanse sengenya dans : chivoti (dwarsfluit), nzumari (hobo), bung’o (bashobo)

aërofoon

In November 2018 gingen vier mensen van het mim naar Nairobi, Kenia, om te helpen bij het digitaliseren van de collectie muziekinstrumenten van het Music and Dance Department van de Kenyatta University, in Ruiru, Nairobi, dat geleid wordt door dr. Isaiah Oyugi. Sinds 1985, bij de oprichting van de universiteit, leiden een aantal instrumentenbouwers/muzikanten  studenten op  in het bouwen en bespelen van traditionele Keniaanse muziekinstrumenten. .

Tijdens de digitaliseringsactie werden alle instrumenten gefotografeerd. De docenten en studenten leverden informatie over de instrumenten en er werden video-opnamen gemaakt van muzikanten die de instrumenten bespeelden. De campagne maakt deel uit van het PRIMA project, dat als doel heeft om muziekinstrumentencollecties die zich in Afrika bevinden te documenteren en wereldwijd toegankelijk te maken door ze online te publiceren in de catalogi www.carmentis.be en www.mimo-db.eu. Naast de Kenyatta University, zijn het Musée de la musique van Ouagadougou in Burkina Faso, het Musée panafricain de la musique in Brazzaville in Congo en het Musée des Arts et Métiers Traditionnels de Libreville in Gabon onze partners in dit netwerk.

De instrumenten die hier getoond worden verwierf het mim tijdens deze digitaliseringscampagne. Sommige instrumenten werden speciaal voor het mim gemaakt (de bung'o 2018.0150.008 en de zes chivoti fluiten 2018.0150.011.001 - 006).

 

 

 

 

 

 

 

 

De chivoti is een dwarsfluit in bamboe van het Mijikendavolk dat aan de kust leeft. Het instrument heeft zes vingergaten. De knoop in de bamboestengel sluit de fluit af aan het uiteinde. Chivotispelers maken hun instrumenten zelf en versieren deze graag met geometrische figuren die ze in het bamboe branden. De bouwer van het merendeel van deze chivotis, Raymond McKenzie, is docent aan de Music and Dance afdeling van de Kenyatta University.

De fluit wordt vooral gebruikt om gezangen in te leiden en te begeleiden bij de volksdansen die men nu sengenya noemt, ceremoniële dansen die meestal tijdens begrafenissen gedanst worden, om de voorouders te eren. Andere gelegenheden zijn huwelijken en geboortes. Typisch aan deze dans is de deelname van de toeschouwers die hiertoe uitgenodigd worden door de zangers (vraag en antwoord). Voor de kolonisatie hadden de dansen niet echt een naam. Valentine Kihuha, doctoranda van de Music and Dance afdeling, verklaart: 'we weten eigenlijk niet waar de namen vandaan komen. We hebben de dansen een naam gegeven omdat de Europeanen ernaar vroegen'. De letterlijke betekenis aan het woord sengenya is 'roddel'.

Een ander instrument dat gespeeld wordt bij de sengenya is de nzumari. Deze hobo is een variant van de zurna en zamr die de Arabieren meebrachten naar de Keniaanse kuststreek tijdens hun handelsmissies. Het wordt gebruikt als solo-instrument in de inleidingen van de dansen en tussen de strofen van de liederen.

De nzumarispeler speelt met de circulaire ademhalingstechniek, waarbij hij uitblaast langs de mond en tegelijkertijd inademt langs de neus. Deze techniek is visueel zeer herkenbaar omdat de kaken van de speler bol staan (Fig. 5). Het mondstuk is aangepast aan deze blaastechniek: er is een plaatje toegevoegd waartegen de lippen steunen. Het resultaat van deze speeltechniek is dat er een ononderbroken melodie klinkt. Het instrument wordt enkel door mannen bespeeld.

De bung'o is de basversie van de nzumari en meet tot 1m 50 cm. Hij bestaat uit drie afzonderlijke delen, het mondstuk met het dubbelriet, de cilindrische bamboebuis met drie vingergaten en een conische klankbeker in hout. Alle onderdelen zijn versierd met gebrande geometrische figuren. Net als bij de nzumari gebruikt de bung'ospeler (steeds een man) de circulaire ademhalingstechniek.

We horen de bung'o tijdens de tussenspelen van de sengenya liederen, ze begeleiden de bewegingen van de dansers. Ze ondersteunen ook de gezangen, ze spelen mee in unisono met de toeschouwers die de gezongen vragen van de zangers beantwoorden. De bung'o klinkt erg laag en continu, dit is duidelijk hoorbaar in de video. 

Tekst: Saskia Willaert

Media
Images: 
Muziekinstrumenten van de Music and Dance Department, Kenyatta University, Ruiru
Kenyatta University, Ruiru, Nairobi, opgericht in 1985
Denis Murage Wambui speelt chivoti, Ruiru, Nairobi, november 2018
R.M.McKenzie, bouwer en speler van traditionele Keniaanse muziekinstrumenten
Raymond McKenzie speelt nzumari, november 2018
Raymond Mtwali McKenzie speelt bung'o, november 2018
Opnames voor de PRIMA campagne, november 2018
Invoer metadata van muziekinstrumenten van de Music and Dance Department
Fotograferen van de muziekinstrumenten van de Music and Dance Department
Ruiru, voorstad van Nairobi
Twee bung’o en nzumari, Raymond McKenzie, inv. 2018.0150.008-10
Set van chivoti, Raymond Mtawali en Iha Pwicha McKenzie, inv. 2018.0135.004
External Video
See video