PrintMail this page

Buitenmaatse violen in het mim

chordofoon

De vioolfamilie vandaag

Sinds de 19e eeuw is de vioolfamilie een gestandaardiseerd geheel, met drie leden: de viool, de altviool en de cello. De viool en altviool worden op de schouder gespeeld. De cello, die daarvoor te groot is, wordt tussen de benen gehouden, en steunt meestal op de grond. (fig.1 - 3)

Gewoonlijk rekent men de contrabas ook tot de vioolfamilie. Dit instrument heeft echter een andere achtergrond, zijn oorsprong en ontwikkeling is anders dan die van de viool, altviool en cello. Enkele kenmerken verraden zijn hybride karakter, zo heeft het instrument dat is afgebeeld in fig. 4 bijvoorbeeld afhangende schouders, zoals een viola da gamba.  Sommige contrabassen hebben een vlakke rug in plaats van een gewelfde, zoals we zien in fig. 5. Zonder al te veel in detail te treden kunnen we stellen dat deze elementen getuigen van evenveel verwantschap met de familie van de viola da gamba als met de vioolfamilie.

Vergeten instrumenten

Het muziekinstrumentenmuseum bewaart heel wat instrumenten van de vioolfamilie die gemaakt zijn in de 17e en 18e eeuw, in de Lage Landen. Talrijke van deze exemplaren hebben afmetingen die niet overeenstemmen met de huidige standaarden. We illustreren dit graag met drie instrumenten toegeschreven aan Gaspar Borbon, vioolbouwer aan het Brusselse hof. We vergelijken ze in fig. 6, 7 en 8 met de 'standaardinstrumenten' die we hierboven vermeldden, deze zijn afgebeeld in het grijs.

Als we de partituren bekijken van de componisten die in Brussel actief waren in dezelfde periode, stellen we vast dat bepaalde partijen niet overeenstemmen met de standaarden van vandaag. De benamingen van de instrumenten lijken vreemd en zijn zeer divers (bijv. fig. 9-12). De gebruikte termen zijn over het algemeen Italiaans: violino, viola da braccio, violetta, alto viola, tenore viola, violoncello, basso viola. Als de violino, de alto viola en de violoncello respectievelijk verwijzen naar de viool, altviool en cello, wat voor instrumenten zijn de andere dan precies? Tot op vandaag kennen we geen sluitend antwoord op deze vraag. Desalniettemin laat de vermelding van de vergeten instrumenten van de vioolfamilie in de oude partituren toe om beter te begrijpen dat sommige instrumenten uit onze collectie niet beantwoorden aan de hedendaagse standaarden. De werkelijke rol die ze speelden in de ensembles van weleer blijft echter mysterieus.

Tekst: Anne-Emmanuelle Ceulemans

Media
Images: 
Fig.1 Viool, Joseph Darche,  Brussel, 1857, inv. 2015.1273
Fig.2 Altviool, Hilaire Darche, Brussel, 1912, inv. 3507
Fig.3 Cello, Hilaire Darche, Brussel, 1912, inv. 3514
Fig.4 Contrabas, Alphonse Giboreau, 1918, inv. JT0048
Fig.5 Contrabas, Alphonse Giboreau, 1918, inv.JT0048
Fig. 6 inv. 2774, vergeleken met 2015.1273
Fig. 7 inv. 2836, vergeleken met 3507
inv.2879, vergeleken met 3514
P.A. Fiocco, Sonata a 4 ©Library of the Royal Conservatories of Brussels
P.A. Fiocco, Missa S. Josephi, ©Library of the Royal Conservatories of Brussels
P.A. Fiocco, Sonata a 4 ©Library of the Royal Conservatories of Brussels
Pietro Torri, Credo, ©Library of the Royal Conservatories of Brussels