PrintMail this page

Chaussier hoorn

aërofoon

De Chaussier-hoorn is een ventielhoorn die werd ontwikkeld door Henri Chaussier (1854-1914) eind jaren 1880 en werd gebouwd door de Franse firma Millereau. Het mim bezit het enige bekende exemplaar van dit type hoorn. De Chaussier-hoorn is omnitonaal, wat betekent dat hij in alle tonaliteiten kan spelen, zonder beroep te moeten doen op toonbuizen (korte stukjes buis die de lengte van het instrument en dus de toonaard veranderen). Hij ontstond in Frankrijk in een periode waarin de ventiel- en de natuurhoorn nog met elkaar concurreerden, en kende zowel aanhangers als tegenstanders. De ventielhoorn was toen al wijd verspreid, zeer tegen de zin van de verdedigers van de traditionele, authentieke klank van de natuurhoorn, tot welke groep de Chaussier-hoorn ook werd gerekend. Maar strikt genomen is de omnitonale hoorn een hybridisch instrument. Je kan hem bespelen als een natuurhoorn, op basis van de boventonen, maar ook als een ventielhoorn, met alle chromatische tonen. In theorie kan het systeem-Chaussier zelfs op alle blaasinstrumenten worden toegepast. De Chaussier-hoorn van het mim heeft vier ventielen: twee dalende, die de buis verlengen, en twee stijgende, die de buis verkorten.   

De Chaussier-hoorn kende zijn première op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1889, maar was daar geen pottenbreker. Een van de juryleden was de eerste conservator van het mim, Victor-Charles Mahillon. Chaussier schonk zijn werkstuk dan maar aan Mahillon, met wat uitleg over zijn systeem erbij. Alle inspanningen van de uitvinder ten spijt is het systeem-Chaussier niet opgepikt door latere generaties. Ingewikkelde vingerzettingen en problemen met de zuiverheid bij het chromatisch spelen waren de belangrijkste redenen. Ook Mahillon besprak die problemen in zijn catalogus. Het was de ventielhoorn in F die het pleit won van de natuurhoorn en uiteindelijk de standaard werd. Dankzij de interesse in historische uitvoeringen vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw kende de natuurhoorn een revival. Maar niemand die nog had gehoord van de "cor Chaussier".

Het mim stelde het unieke instrument ter beschikking van een onderzoeksproject van de Hochschule der Künste (Forschungsschwerpunkt Interpretation) in Bern. Het doel van het onderzoek - dat begon in 2009 met als titel Das Cor Chaussier, Französische Hörner zwischen Natur- und Ventilinstrument in der 2. Hälfte des 19. Jahrhunderts - was om een perfecte kopie te maken van het origineel en dan op het nieuwe instrument het repertoire uit te voeren, waaronder het fameuze Morceau de concert van Camille Saint-Saëns.

Het vergeten verhaal van het systeem-Chaussier verdient onze aandacht als een getuige van de vele pogingen die muzikanten, instrumentenbouwers en uitvinders ondernamen om de kwaliteit van de instrumenten, en de muziek in het algemeen, vooruit te helpen. Niet alle uitvindingen en verbeteringen aan instrumenten hebben het verhoopte succes gekend, toch kunnen sommige nog steeds interessant zijn. Ook bij de Chaussier-hoorn kunnen er lessen getrokken worden op het vlak van muziekinstrumentenbouw, uitvoeringspraktijk en interpretatie.

Media
Images: 
"Chaussier" hoorn inv.1312
Uit : H. Chaussier, Notice explicative sur les nouveaux instruments, Parijs 1889
Uit : H. Chaussier, Notice explicative sur les nouveaux instruments, Parijs 1889