PrintMail this page

dubbele piano met gespiegelde klavieren gebroeders Mangeot

chordofoon

In 1878 laat een jonge pianist van zich spreken in Parijs als verdediger van een nieuw pianotype dat twee jaar eerder in dezelfde stad was gebouwd door de broers Edouard en Alfred Mangeot, naar een idee van de Poolse pianist Joseph Wieniawski. De wonderboy was Juliusz Zarembski (1854-1885), een van Liszts favoriete leerlingen.

Met zijn twee klavieren ziet de uitvinding eruit als een gewone vleugelpiano waarop een andere vleugelpiano zonder poten rust, met de lange zijde niet aan de linker- maar aan de rechterkant. Twee piano's worden met andere woorden op elkaar geplaatst, waarbij het bovenste klavier lichtjes terugwijkt tegenover het onderste klavier. Dat omvat zeven octaven, van de sol van het eerste octaaf tot de la van het achtste octaaf, en het heeft de normale dispositie. Het bovenste klavier heeft dezelfde tessituur, maar het is averechts opgebouwd: de bassen zitten rechts en de hoge noten links. Wanneer de beide handen op een verschillend klavier hetzelfde motief spelen, is hun positie bijgevolg helemaal identiek. De beide handen krijgen zo een gelijke vingerzetting en ze hoeven zich niet meer te beperken tot één enkele helft van het klavier. Integendeel, ze kunnen nu elk beschikken over zeven octaven. Zarembski beschreef het als "de emancipatie van de twee handen en de uitbreiding van hun muzikale domein". Sommige werken die oorspronkelijk voor twee piano's werden geschreven, kon hij op deze dubbele piano op zijn eentje uitvoeren.

Aangezien het hier gaat om twee van elkaar onafhankelijke piano's, elk met twee pedalen, verkrijgt men een dubbele sonoriteit, volgens Zarembski "met een volmaakt zuivere harmonie, een zuiverheid die zo vaak te wensen overlaat op onze gewone piano". De eerste publieke voorstelling van de nieuwe uitvinding vond plaats op 10 mei 1878 in de salons van het Institut musical, Avenue de l'Opéra 37 in Parijs. In het publiek zaten belangrijke muzikale personaliteiten, onder wie Camille Saint-Saëns, Charles-Valentin Alkan, Jules Massenet, Victor Massé, Charles Gounod, Antoine-François Marmontel, Léo Delibes en Oscar Comettant. De werken die Zarembski voor de gelegenheid had gecomponeerd of getranscribeerd, zijn nooit teruggevonden. Ons resten alleen enkele muziekvoorbeelden uit een kort tractaat van zijn hand.

De muziek voor een dergelijke piano wordt genoteerd met behulp van twee maal twee notenbalken. De twee centrale notenbalken zijn bestemd voor de rechterhand, de onderste én de bovenste voor de linkerhand.

Enkele maanden later, op 11 juni 1878, werd de nieuwe piano voorgesteld op de wereldtentoonstelling van Parijs. Liszt was erevoorzitter van de jury die de tentoongestelde muziekinstrumenten moest beoordelen. De grootste virtuoos van alle tijden was enthousiast en sprak van "nieuwe, onuitputtelijke mogelijkheden. Alles wat men kan doen op de gewone piano is al gedaan, de toekomst behoort toe aan een piano die, zonder het karakter van het instrument te wijzigen, nieuwe mogelijkheden zal bieden". De bouwers Mangeot werden beloond met een gouden medaille en werden zo meteen bij de beste bouwers van hun tijd gerekend.

Daarop ging Zarembski het nieuwe instrument voorstellen in het buitenland. Een Europese tournee bracht hem van Londen naar Kiev, via Warschau en Wenen. De reacties liepen uiteen. Nu eens was het publiek enthousiast, dan weer sceptisch. De oude gewoonten haalden het op de nieuwe uitvinding, hoe geniaal ze ook was. Deze nochtans vrij revolutionaire nieuwigheid geraakte, zoals zovele andere uitvindingen, in de vergetelheid.

Er zijn voor zover geweten slechts 2 exemplaren gebouwd. De dubbele piano met gespiegeld klavier die toebehoorde aan Zarembski werd door zijn familie geschonken aan het conservatorium van Warschau. Dit instrument is verdwenen in de loop van de Tweede Wereldoorlog. Het exemplaar dat werd voorgesteld op de Parijse wereldtentoonstelling van 1878 kwam als schenking van de uitvinders terecht in de collectie van het mim (inv. M1638).

Bij de opening van het mim in juni 2000 speelde Chris Seed, een linkshandige, Engelse pianist, een bewerking door Francis Bowdery van de "Figaro Fantasie" van Franz Liszt op de dubbele piano met gespiegeld klavier - en 4 pedalen ! - in aanwezigheid van H.M. Koningin Fabiola. Toenmalig departmentshoofd Malou Haine publiceerde een boek over Liszts laatste orkestraties : 2 "Galicische dansen" en een "Mazurka" gecomponeerd door ... Juliusz Zarembski. Bij dat boek, nog steeds verkrijgbaar via onze museumwinkel, hoort een cd. Uit die cd kan u hieronder een virtuoos stukje beluisteren.

Media
Images: 
M1638
dubbel klavier, het bovenste gespiegeld, van M1638

Archief

05/2012
06/2012
07/2012
08/2012
09/2012
10/2012
11/2012
12/2012
01/2013
02/2013