PrintMail this page

galoubet en tambourin

aërofoon

De Finnen hebben hun kantele, de Slovaken hun fujara, de Oekraïners hun bandura, de Trinidadianen hun steelpan en de Schotten hun doedelzak. Allemaal volksinstrumenten die het gebracht hebben tot muzikaal embleem van hun land.

Bij de Provençalen is dat zelfs een onafscheidelijk duo: de galoubet, een eenhandsfluit, en de tambourin, een trom. Ze worden samen bespeeld door één en dezelfde muzikant: de galoubet met de linkerhand, en de tambourin, die aan de linker onderarm hangt, met de rechterhand. Tutupanpanner noemen ze dat samenspel in de Provençaalse volksmond , naar de tutu van de fluit en de panpan van de trom.

De galoubet is een kanaalfluit, net als de blokfluit. Dat betekent dat de luchtstroom via een kanaal in de kop gericht wordt tegen de scherpe benedenrand (het labium) van een venster. Maar in tegenstelling tot de blokfluit kan de galoubet het stellen met amper drie speelgaten, twee vooraan en een duimgat achteraan. Dat komt omdat je op een eenhandsfluit eerst overblaast naar de hogere kwint, en dan verder naar de hogere kwart, grote terts en kleine terts. Een kwint (bijvoorbeeld do-sol) kan je overbruggen met drie vingergaten.(voor bijvoorbeeld re-mi-fa).

Het samenspel van eenhandsfluit en trom gaat minstens terug tot omstreeks 1250. In de middeleeuwen kwam het voor over heel West-Europa. De spelers werden vooral gevraagd voor bruiloften en dansfeesten. Na 1650 verdwenen eenhandsfluit en trom op vele plaatsen uit het beeld. Maar in sommige streken in Engeland, Spanje, Portugal en de Franse Pyreneeën, en ook in Latijns-Amerika, bleven ze veel langer in de volksgunst.

Vanaf het midden van de zeventiende eeuw gingen de Fransen de galoubet en tambourin meer en meer zien als een typisch Provençaalse specialiteit. Vooral rond Aix en Marseille werden ze de geijkte instrumenten voor de optochten en farandoles of andere dansen ter gelegenheid van bruiloften, carnavals en patroonsfeesten. De pastorale mode in de achttiende eeuw bracht galoubet en tambourin voor enkele decennia naar de hogere kringen rond het Franse hof, net zoals dat ook gebeurde met andere volksinstrumenten als de draailier en de doedelzak.

De Franse Revolutie luidde een periode van verval in. De traditie leefde wel nog voort in en rond steden als Aix, Marseille, Toulon en Draguignan. Maar elders moesten galoubet en tambourin wijken voor de nieuwsoortige koperblazers. Daar kwam verandering in na 1854, met de oprichting van de Félibrige. Dat was een literaire school die al gauw een belangrijke regionalistische beweging werd, en alles promootte wat typisch Provençaals was, zoals de eigen taal en tradities. Daaronder vanzelfsprekend de galoubet en tambourin.

De tentoongestelde galoubet is gedraaid uit buxushout en is gestempeld Long. Van deze Long is alleen bekend dat hij gevestigd was in La Ciotat, een badplaats bij Marseille. Wellicht werd het instrument gemaakt rond 1850. In 1883 schreef Ludovic de Lombardon over Long dat hij de Guarnerius was van de galoubetbouw; de Stradivarius was Longs tijdgenoot Grasset. De Marseillees Ludovic de Lombardon (1839-1917),  graaf van Montézan, was een bekende tambourinaïre (galoubet-en-tambourinspeler) en verzamelaar van Provençaalse instrumenten. Het was mogelijk via hem dat conservator Victor Mahillon het instrument verwierf in de periode 1898-1912.

Rond dezelfde tijd kocht het mim ook twee tambourins, waaronder het tentoongestelde exemplaar. Dat beantwoordt aan alle kenmerken van de klassieke tambourinbouw. Het is zowat 80 cm hoog en heeft een diameter van een goede 40 cm. De notenhouten romp heeft de typische decoratie van evenwijdige, verticale, afwisselend rechte en meanderende of getwijnde ribbels. Over het slagvel is een fijne snaar gespannen, die een extra timbre toevoegt. De trommelstok wordt in het Provençaals masseto genoemd.

 

Opmerking bij de categorie hierboven aangegeven: enkel de eenhandsfluit hoort in de categorie van de aërofonen, de bijhorende trommel is uiteraard een aangeslagen idiofoon.

Media
Images: 
galoubet
tambourin
galoubet-en-tambourinspelers in de Provence