PrintMail this page

Glazen trompet

aërofoon

In de collectie Europese traditionele instrumenten bevinden zich enkele bijzondere trompetten omdat ze van een onverwacht materiaal gemaakt zijn, een speciale kleuren en vorm hebben... 

Ze zijn immers van glas gemaakt, net als de glasharmonica van Franklin, de mattauphone, een dwarsfluit, enkele klokjes en verschillende mondstukken. De glazen trompetten van het mim zijn echter niet gemaakt om bespeeld te worden. Ze hebben immers een rudimentair mondstuk, dat te onregelmatig of te scherp is én een grillige of slecht geproportioneerde luchtkolom. Toch kan men aan de meeste instrumenten enkele klanken ontlokken...

Muziek maken was echter niet het hoofddoel, hun functie situeerde zich eerder in het sociale domein. In feite was de glazen trompet eerder een bijproduct van de glasindustrie, ze werd vervaardigd buiten de werkuren, dus zeer vroeg in de ochtend of 's avonds laat, vaak met overtollig materiaal. De term bijproduct heeft hier geen pejoratieve of zelfs negatieve betekenis, want sommige van deze bijproducten zijn echte meesterwerkjes.

De ontwikkeling van deze praktijk in de glasblazerijen situeert zich in het laatste derde van de 19de eeuw, een periode waarin het creatieve aspect van het ambacht verminderde omwille van de toenemende mechanisering. De glasblazer heroverde op die manier zijn ambacht, in een context die gedomineerd werd door rendement en routine. Het was ook een manier van voeden van de creativiteit en een erkenning van zijn vakmanschap. 

De patroons lieten deze nevenproductie oogluikend toe omdat ze zich bewust waren van het feit dat de glasarbeiders op deze manier hun vakmanschap aanscherpten of simpelweg behielden, en doorgaven aan de volgende generatie. 

Op die manier zien we een hele reeks objecten verschijnen: presse-papiers, knikkers, pijpen, wandelstokken, beeldjes, vazen, asbakken, etc., en natuurlijk niet te vergeten, muziekinstrumenten!

Deze weinig bekende vruchten van de adem en fantasie van hun scheppers, werden vaak aangeboden als geschenk maar heel soms ook verkocht om op het einde van moeilijke maanden de eindjes aan elkaar te knopen. Met de volledige automatisering van de productieprocessen in de tweede helft van de 20ste eeuw zal deze volkskunst echter helemaal verdwijnen. 

De glazen trompetten van het mim komen onder meer uit de Waalse industrie (Charleroi en Luik), maar de collectie bevat ook instrumenten uit Italië en de Balearen, regio's waar de glasindustrie ooit een grote bloei kende, net als in het Noorden van Frankrijk. De instrumenten hebben diverse vormen: ze zijn recht of opgerold als een cavalerietrompet of een jachthoorn. De blauwe trompet, inv. 1983.003-01, is waarschijnlijk gemaakt in de streek van Charleroi (Lodelinsart?) op het einde van de 19de of het begin van de 20ste eeuw. De afgeplatte bochten die de luchtkolom onregelmatig maken verraden haar puur decoratieve functie.

Géry Dumoulin (vertaling: Annelien Verbeeck)

Bibliografie

Stéphane Palaude, « Le bousillage. Détournements et appropriations des techniques et des outils de production chez les ouvriers verriers à la fin du XIXesiècle », in Revue d'histoire du XIXe siècle, 45/2012, p. 111-126.

Les verriers de l'ombre ou le souffle populaire. Catalogue d'exposition, Musée du Verre de Charleroi, 11 septembre-7 novembre 2010, Charleroi, Échevinat de la Culture, 2010.

Anja Van Lerberghe, « Glazen trompet en glazen hoorn », in Openbaar Kunstbezit in Vlaanderen, 2000/4, p. 26.

Media
Images: 
glazen trompet, Wallonië, rond 1900, inv. 1983.003-01. foto © MIM
Glazen trompet
Glazen trompet
Glazen trompet
External Video
See video