Print

Klavecimbel met dubbel klavier

chordofoon

Dit mooie klavecimbel met dubbel klavier dat in 1899 in de collectie terecht kwam, werd lange tijd beschouwd als een realisatie van de beroemde Antwerpse bouwer Hans Ruckers (ca.1550 - 1598). Recent onderzoek toonde echter aan dat dit niet mogelijk is: de datum die we ontcijferen op het stemblok en andere bouwkenmerken wijzen in een andere richting.

Datum van 1624 ontcijferd op het stemblok.

Desondanks is het een bijzonder interessant instrument.  Het is immers het oudst bekende Vlaamse instrument met drie snarensets (1x4', 1x8', 1x16'), waarvan één 16-voet. Bij dat register zijn de snaren dubbel zo lang als de 8-voet en klinken ze dus een octaaf lager. Bijgevolg is het instrument uitzonderlijk lang, het meet bijna 3 meter.

Voor de klankkast werd populierenhout gebruikt. Oorspronkelijk was ze beschilderd met een marmerpatroon, zoals schatkisten uit die tijd, geschilderde imitaties van metalen beslag incluis. Tijdens een restauratie die uitgevoerd werd in 1943 werd verkeerdelijk geoordeeld dat deze versiering niet correct was en werd ze vervangen.

De decoratie van het deksel is wel nog origineel. Ze stelt Het duel van Apollo en Pan voor, ook bekend als Het Oordeel van Midas, een iconografisch thema dat vaak afgebeeld werd op de Antwerpse klavecimbels. Het verhaal komt uit de Metamorfosen van Ovidius en vertelt over koning Midas die de fluitmuziek van Pan prefereerde boven de nobele klanken van Apollo's snaarinstrument. Voor deze stommiteit krijgt de koning, hier voorgesteld in goudkleurige toga en met kroon, ezelsoren aangemeten. Links vooraan zien we enkele zittende muzen. We herkennen Terpsichore die een luit vast houdt en Urania met een hemelbol. In de achtergrond zien we nog de godin Minerva die wellicht begeleid wordt door een muze.

Het klankblad en het stemblok zijn opgesmukt met geometrische versieringen in goudtinten, met blauwe en rode accenten, naast veelkleurige, eerder traditionele pastorale motieven. Rond het stemblok en de vergulde kammen zien we geschulpte randen die nog verrijkt werden met lelietjes, stippellijntjes en arabesken.

In dezelfde geest is de rozet omringd door drie cirkels die opgevuld werden met blad- en geometrische motieven. Daarnaast zien we een wapenschild, waarin een rode leeuw op een gouden achtergrond en een rode brug te zien zijn. Desondanks konden we de maker noch de eigenaar van dit zeer mooie instrument identificeren.