PrintMail this page

morin khuur

chordofoon

De morin khuur of 'paardenkopvedel', is een grote vedel met twee snaren. Het instrument is het muzikale embleem van Mongolië.

De hals eindigt bovenaan in een gesculpteerde paardenkop, waaronder dikwijls ook een drakenkop is uitgesneden. De hals gaat dwars door een trapeziumvormige klankkast die bespannen is met huid. Het klankblad is vaak groen geschilderd en versierd met kleurige motieven. Kenmerkend voor de esthetische vormgeving zijn ook de twee lange stemschroeven, waarmee de paardenharen snaren worden aangespannen. Tegenwoordig maakt men de klankkast volledig van hout, en brengt men er klankgaten in aan. Het paardenhaar wordt nu ook wel vervangen door een synthetische materie.

Net zoals de muziek van de meeste andere volkeren in Oost-Azië, is ook de Mongoolse muziek gegrond op een pentatonische schaal  (een reeks van vijf tonen)  zonder halve tonen. De snaren worden in kwart of kwint gestemd. Ze worden verkort met de nagels en vingertoppen, zonder de snaar tegen de hals te drukken. Met zijn hand regelt de speler de spanning van het haar van de strijkstok, dat in ruststand slap hangt.

Naast andere vedels die verwant zijn met de morin khuur, kent Mongolië ook vedels met twee of vier snaren, een kleine klankkast, en een strijkstok die vast aan het instrument zit, doordat het haar tussen beide snaren loopt. Deze instrumenten zijn verwant met vedels die ook in China bekend zijn.

In Mongolië is muziek een zaak van nomadische herders die geïsoleerd leven in de wijde open ruimte. Zang en mondelinge literatuur nemen een belangrijke plaats in, en vaak zorgt een vedel voor de begeleiding. De morin khuur, een manneninstrument, kan bovendien dansen begeleiden en heeft ook een solorepertoire. De muziek is geïnspireerd op de omgeving waarin ze ontstaat. Ze roept de natuur op en het dagelijkse leven van de nomaden. Het ritme evoceert vaak de verschillende gangen van het paard. Een origineel gebruik bestaat erin vedel te spelen voor een moederkameel om haar over te halen een pasgeboren kalfje te zogen dat ze verstoten heeft. Deze praktijk is te zien in de film The story of the weeping camel (Byambasuren Davaa, 2003)

De traditionele muziek van de morin khuur werd in 2008 door de Unesco opgenomen  op de Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid'.

In 2015 heeft het mim een belangrijke schenking van 37 instrumenten uit Mongolië ontvangen. Daaronder negen rituele instrumenten die gemaakt werden in Nepal, maar ook bespeeld worden in Mongolië. Bij deze instrumenten hoort een bijzonder rijke verzameling van veldopnamen, platen, foto's, boeken en partituren die helemaal gewijd zijn aan de Mongoolse muziek. Ze worden bewaard in de bibliotheek van het mim onder de naam  Fonds Alain Desjacques. 

Deze verzameling is de oogst van de talloze onderzoekreizen die de Franse antropoloog Alain Desjacques, docent  aan de Université de Lille III, in Mongolië heeft ondernomen sinds 1983. Hij heeft het mim uitverkoren om zijn collectie te conserveren en toegankelijk te maken voor onderzoekers.

Media
Images: 
morin khuur
morin khuur
morin khuur
morin khuur
morin khuur
onafgewerkte sculptuur van een paardenhoofd 1984 (c)Alain Desjacques
1e positie (c)Alain Desjacques
een aantal paardenkoppen (c)Alain Desjacques