PrintMail this page

PRIMA

Op 1 maart 2013 ging in het mim een pilootproject van start voor de digitalisering van muziekinstrumentencollecties in Afrika. In nauwe samenwerking met twee Afrikaanse partners, het Musée Panafricain de la Musique van Brazzaville en het Musée de la Musique in Ouagadougou, gebruikt het mim zijn knowhow op gebied van inventarisatie en digitalisatie, opgebouwd door deelname aan de inventarisatiecampagne van de kmkg (MuseumPlus en Carmentis) en aan het Europese digitalisatieproject MIMO om, met de steun van het Belgisch Federaal Wetenschapsbeleid, een netwerk op te zetten met Afrikaanse musea om een deel van hun muzikaal erfgoed digitaal vast te leggen en wereldwijd toegankelijk te maken. Het project heet PRIMA (Projet Réseau International d'Inventorisation des Instruments de Musique Africains - PRoject International network for Inventorising Musical instruments of Africa) en wordt gefinancierd door het Belgisch Federaal Wetenschapsbeleid (Internationale Netwerkvorming).

Het muzikaal patrimonium in Afrika (muziekinstrumenten en audiovisueel materiaal) vormt een belangrijk maar betrekkelijk onontgonnen onderdeel in de ontsluiting van het werelderfgoed. Beginnend onderzoek laat vermoeden dat Subsaharaanse instrumenten, in tegenstelling tot wat algemeen verondersteld wordt, belangrijke wereldspelers zijn in de ontwikkeling en migratie van muziekinstrumenten.

Afrikaanse instrumenten liggen mee aan de basis van de oorspronkelijke collectie van het Muziekinstrumentenmuseum in Brussel, toen de eerste conservator Victor Mahillon Afrikaanse instrumenten begon te verzamelen om ze op akoestisch gebied te vergelijken met Europese instrumenten.

Het concept van patrimonium speelt in het Subsaharaanse Afrika steeds meer een rol in de verankering van culturele, intellectuele en sociale Afrikaanse identiteit. Hiervan getuigen de oprichting van AFRICOM als satelliet van ICOM, en lokale initiatieven zoals dat van Jean-Paul Koudougou, conservator van het Musée de la musique in Ouagadougou, om jaarlijks een Journée nationale du Patrimoine te organiseren.

Middelen voor een gezond beheer van dit erfgoed ontbreken vaak, collecties vallen ten prooi aan verwaarlozing.  Voor beleidsvormers ter plaatse is muzikaal erfgoed doorgaans meer een uithangbord voor de eigen cultuur dan een prioriteit in de (financiële) besluitvorming. Daarom wil het mim een aanzet tot structurele samenwerking bewerkstelligen. Deze samenwerking moet een stap zijn in een substantiële bijdrage tot beter beheer en behoud van het muziekcultureel erfgoed van Subsaharaans Afrika en tot bewustwording van het belang ervan op lokaal en internationaal niveau.

Twee Afrikaanse pilootinstellingen maken deel uit van dit netwerk. Het Musée de la Musique in Ouagadougou en het Musée Panafricain de la Musique in Brazzaville zijn twee belangrijke Afrikaanse instellingen met collecties die in volle groei zijn, maar ook in min of meerdere mate bloot staan aan de gebruikelijke gevaren betreffende patrimoniumbeheer in Subsaharaans Afrika. Het muziekinstrumentenmuseum in Ouagadougou is een dynamisch museum, met een grote inzet op verspreiding en duurzaamheid van Burkinabees erfgoed via tentoonstellingen en workshops. Er worden inspanningen geleverd om de omstandigheden van bewaring aanzienlijk te verbeteren. De collectie is ondergebracht in een volledig gerenoveerd gebouw. Het museum huisvest ongeveer 180 muziekinstrumenten die een uitstekend overzicht bieden van de West-Afrikaanse muziekcultuur. Ze werden voornamelijk verzameld door de conservatoren van het museum en zijn goed gedocumenteerd, met verrijkte metadata op gebied van naamgeving, plaatsaanduiding (productie, acquisitie), bevolkingsgroep en functie.

Het Musée Panafricain in Brazzaville heeft een collectie van ongeveer 250 instrumenten. Dit museum heeft de ambitie instrumenten te verzamelen van het hele Afrikaanse continent. Tot nu toe zijn al een twintigtal landen vertegenwoordigd. Een steekkaartensysteem houdt nauwgezet informatie bij betreffende bouwers, gebruikers (muzikanten), verkopers, naamgeving, functie, en plaats. Door de zeer slechte bewaaromstandigheden van deze nochtans unieke en waardevolle collectie en door een gebrekkige overkoepelende organisatie, dreigt dit bijzonder stukje erfgoed verloren te gaan.

Het doel van de samenwerking op lange termijn is bijdragen tot bescherming en verspreiding van Afrikaans muziekerfgoed door digitale inventarisatie en ontsluiting van deze collecties. Inventarisatie en digitalisatie zijn noodzakelijk voor een goede organisatie van de depots en voor een betere kennis van de objecten, en helpen om collecties te vrijwaren van ontvreemding en verlies. Het biedt de mogelijkheid aan onderzoekers en muzikanten wereldwijd toegang te krijgen tot deze authentieke collecties, verzameld door Afrikaanse museummedewerkers in situ. Inventarisatie en online ontsluiting garanderen bovendien dat de collecties op zijn minst digitaal beschikbaar blijven en zetten hopelijk het belang van een goed beheer van deze collecties op de lokale politieke agenda.

Het mim heeft de afgelopen jaren een grote dosis knowhow opgebouwd in inventarisatie en digitalisatie van muziekinstrumenten door als pilootproject te fungeren binnen de digitalisatiecampagne van de kmkg. Alle 9848 muziekinstrumenten (en onderdelen) zijn ondertussen gepubliceerd op de online cataloog van de kmkg (carmentis.kmkg-mrah.be). Het mim heeft deelgenomen aan een Europees digitalisatieproject MIMO, waarbij de collecties van 10 toonaangevende Europese musea via een enkel punt toegankelijk zijn (www.mimo-international.com) en te zien zijn op Europeana (www.europeana.eu). Het mim wil graag deze expertise delen met de twee doellanden.

Dergelijke samenwerking leidt tot vruchtbare kruisbestuiving. Inventarisatie en digitalisatie laten toe collecties te vergelijken en kennis uit te wisselen. Iedereen leert van iedereen. Beide Afrikaanse museum hebben een interessante collectie, waarbij veel aandacht uitgaat naar contextuele gegevens (bouwers, muzikanten, functie). Een groot deel van de collectie van het Musée Panafricain in Brazzaville werd geschonken door culturele afgevaardigden van de verschillende Afrikaanse landen, voor wie de instrumenten een zeer representatieve waarde hebben. Dit laat toe om de kennis over Afrikaanse instrumenten aanzienlijk bij te stellen en in te zoomen op wat Afrikanen belangrijk vinden in het repertoire en de geschiedenis van muziekinstrumenten.

Van 10 tot 14 juni vond in het mim een eerste workshop plaats. Met de Afrikaanse collega's hebben we een aantal krijtlijnen uitgetekend voor toekomstig (digitaal) beheer. Afspraken werden gemaakt over verrijking van metadata en workflows werden opgesteld ter voorbereiding van de lokale digitalisatiecampagnes. In oktober 2013 en in de lente 2014 zal in resp. Ouagadougou en Brazzaville begonnen worden aan de digitalisatie van de collecties. De teams zullen bestaan uit medewerkers van de musea in Ouagadougou en Brazzaville en een conservator, restaurateur en fotograaf van het mim.

Projectmedewerkers

Jean-Paul KOUDOUGOU, Conservateur, Directeur de la Promotion des Musées, Président du Comité ICOM-BURKINA
Musée de la musique, Ouagadougou
03 BP 7007 Ouagadougou 03

Honoré Mobonda
Directeur
Musée Panafricain de la Musique,Ecole Nationale des Beaux- Arts (ENBA)
Brazzaville, République du Congo

Jacqueline BABINDAMANA
Collaboratrice chargée des collections et de l'exposition du Musée Panafricain de la Musique Musée Panafricain de la Musique,
Ecole Nationale des Beaux- Arts (ENBA)
Brazzaville, République du Congo

Saskia Willaert
Curator collecties Afrika en Midden-Oosten
Muziekinstrumentenmuseum Brussel
Hofberg 2
B-1000 Brussel
+32 2 545 01 67

meer info en email contacten via Saskia Willaert

Media
Images: 
Het Musée Panafricain van Brazzaville (2008)
Opstelling in het Musée Panafricain (2011)
Opslagplaats van het Musée Panafricain (2011)
Juni 2013: Jean-Paul Koudougou (Burkina), Livine Huart & Agnès Esquirol (mim)
Joris (mim) en Judith aan het werk aan een balafon (Brazzaville, 2014)
Simons foto studio (Brazzaville, 2014)