Print

Sasando

chordofoon

De sasando is een buisvormige citer, typisch voor het Indonesische eiland Rote, dat ten Zuidwesten van Timor ligt.

De buisvormige citer is gewoonlijk gemaakt van bamboe en wordt zowel op het vasteland als op de eilanden van Zuidoost-Azië aangetroffen. Hij reisde mee met migranten en raakte zo tot in Madagascar, waar hij de valiha wordt genoemd.

De sasando bestaat uit de citer zelf en een resonator die achter het instrument zit. Hij is gemaakt van een bamboebuis waar aan de uiteinden stukken hout zijn bevestigd, die bewerkt zijn met behulp van een draaibank. Het instrument heeft een variabel aantal snaren, vroeger gemaakt van darmen van kleine zoogdieren, maar tegenwoordig van metaal. Bovenaan het instrument zitten de stempinnen, traditioneel gesneden in hout en nu ook vaak in metaal, soms zijn het eenvoudige schroeven. De snaren rusten op kleine beweegbare houten kammen die de trillende lengte van de snaar bepalen.

De fragiele resonator die de citer gedeeltelijk omringt bepaalt voor een groot stuk de schoonheid en originaliteit van de sasando. Hij is gemaakt van een blad van de plaatselijke palmboom, waarvan de afzonderlijke delen bijeen gebracht zijn en de uiteinden vastgehouden worden door decoratieve ringen aan de bovenkant van het instrument. Deze palmboom neemt een belangrijke plaats in in het leven van de bevolking van Rote en Timor.

De muzikant speelt zittend, met het instrument naar hem toe, hij gebruikt zijn 10 vingers om de snaren te tokkelen.

Versieringen die de Aziatische muziek typeren, zoals vibrato en wijzigen van de toon na het tokkelen, zijn legio. Deze worden gerealiseerd door de snaren voorbij de kam in te drukken, om de spanning en dus ook de toonhoogte te wijzigen.

      

De sasando heeft zich recent nog ontwikkeld en tegenwoordig onderscheiden we drie hoofdtypen:

- De sasando gong, de oudste, heeft een tiental snaren en is pentatonisch gestemd, zoals de gongs en trommels van het meko-ensemble. De sasando wordt gewoonlijk gespeeld in paren, waarbij een van de muzikanten ook zanger is. De plaatselijke traditionele poëzie die speelt met de klanken van de taal wordt begeleid door de sasando.

- De sasando biola heeft 24 tot 39 snaren, zijn bereik loopt op tot 3 octaven en hij is diatonisch gestemd. Hij wordt vooral gebruikt om protestantse kerkliederen of populaire liedjes te begeleiden.

- de sasando biola listrik wordt elektrisch versterkt.  De resonator verliest zo zijn akoestische rol, maar wordt toch vaak als decoratief element bewaard in gewijzigde vorm: in plaats van een groot blad dat in een vaste en nogal logge vorm is opengevouwen, bestaat hij uit stroken die in waaiervorm gerangschikt zijn en die men kan openen of sluiten.

De sasando die we deze maand voorstellen (inv. 2002.009) is van het sasando biola-type en heeft 24 snaren. De snaren en stempinnen zijn van metaal, de resonator is van het traditionele type, met sierringen. Het mim bewaart ook een oudere sasando (inv. 2220), met een twintigtal metalen snaren, houten stempinnen en een resonator van één blad, zonder sierringen. Deze kwam al in de collectie terecht aan het begin van de 20e eeuw.

 inv. 2220

Muziekfragmenten

External Video
See video
See video
See video