PrintMail this page

Sopraanblokfluit

aërofoon

B. Reich, Duitsland (?), begin 18e eeuw, inv. 2642-01

Na meer dan dertig jaar is dit als vermist opgegeven instrument in 2010 weer opgedoken. Deze blokfluit werd gemaakt in Duitsland of in Nederland in het begin van de achttiende eeuw, maar van haar eerste levensjaren is niet veel geweten. Ze is zeker intensief bespeeld geweest, daar zijn heel wat sporen van terug te vinden op het instrument. Na haar ongetwijfeld rijkgevulde muzikale carrière is zij een nieuw leven begonnen als collectiestuk. Maar daarmee was het verhaal lang niet afgelopen.

In de tweede helft van de 19e eeuw was deze fluit eigendom van Ronsenaar César Snoeck (1832 - 1898). Snoecks collectie van muziekinstrumenten werd in zijn tijd beschouwd als een van de belangrijkste van Europa. In de jaren 1898 en 1899 raakten de stukken verspreid. Een niet onaanzienlijk deel ervan werd echter in 1908 aangekocht door het toenmalige Instrumentenmuseum dankzij mecenas Louis Cavens (1850 - 1940). In de catalogus van onze eerste conservator, Victor-Charles Mahillon (1841 - 1924), kreeg de Reich blokfluit het inventarisnummer 2642. Gedurende jaren was ze tentoongesteld in het conservatorium, om vervolgens in 1980 op mysterieuze wijze te verdwijnen.

Wat er toen precies gebeurd is, weten wij natuurlijk niet, maar de fluit moet al gauw "en stoemeling" verkocht zijn op de vlooienmarkt op het Vossenplein, hier in Brussel. Op een mooie ochtend in september 2010 verrees deze fluit op wonderbaarlijke wijze op de website van een bekend Londens veilinghuis. Gelukkig genoeg bezat het mim een inventarisfiche met foto, een document dat al die jaren zorgvuldig was bewaard. Dankzij de beschrijving en de goede zwart-wit foto, waarop de nerven, oneffenheden en imperfecties van het hout en de sporen van gebruik duidelijk te zien waren, kon het object geïdentificeerd worden. De fluit werd uiteraard onmiddellijk uit de verkoop gehaald, de juridische dienst van het museum nam contact op met de aanbieder. Omdat het instrument afkomstig is uit een publieke collectie, wordt het beschouwd als onvervreemdbaar en dus gelden de normale intekenregels niet. Het object moet zonder aankoop worden teruggeschonken, zelfs als de aanbieder manifest te goeder trouw is. En zo geschiedde: enkele weken later kreeg het mim het instrument terug van het Brusselse filiaal van het veilinghuis.

Deze geschiedenis toont nog maar eens het belang aan van het respect voor conservatienormen en veiligheidsmaatregelen zoals die tegenwoordig gelden in het mim en in elk zichzelf respecterend museum. Maar ook het belang van een goede inventaris van de objecten die deel uitmaken van het patrimonium dat men beheert. De kunst- en verzamelaarswereld is zeker niet vrij van misdaad, vroeger niet en ook vandaag niet, wat maakt dat heel wat stukken nog steeds ver van huis zijn. Het volstaat een kijkje te nemen op de pagina "Stolen Works of Art" van Interpol (http://www.interpol.int/Crime-areas/Works-of-art/Works-of-art) of op onze eigen pagina met ontbrekende stukken (http://www.mim.be/nl/ontbrekende-of-gestolen-instrumenten).

Onze avontuurlijke blokfluit is samengesteld uit slechts 2 delen: enerzijds het kopstuk, anderzijds het lichaam en de voet. De voorkant telt 7 gaten, achteraan is er 1 duimgat. De 2 gaten in de voet zijn geboord op dezelfde hoogte, wat toeliet het instrument te bespelen met 2 verschillende posities van de rechterhand - hoog of laag, de vingerzetting was toen nog niet gestandaardiseerd. Het gat dat ongebruikt bleef - in dit geval het linker - werd opgevuld met was. Tijdens haar omzwervingen is de blokfluit gelukkig goed onderhouden en zelfs in speelbare staat gehouden zonder te raken aan de oorspronkelijke staat van het instrument. Vandaag dat wij een korte opname konden maken, zodat ook de echte klankkwaliteit kon gedocumenteerd worden.

Over B. Reich weten wij nagenoeg niets, er zijn maar heel weinig instrumenten op zijn naam overgeleverd. Buiten het mim hebben enkel de muziekinstrumentenmusea van Berlijn en Leipzig stukken van zijn hand in de collectie. Maar de weinige Reich instrumenten die er nog zijn getuigen van uitstekend vakmanschap.

Media
Images: 
sopraanblokfluit inv.2642-01 vooraanzicht
sopraanblokfluit inv.2642-01 achteraanzicht
detail sopraanblokfluit inv.2642-01 (signatuur Reich)