PrintMail this page

tampura

chordofoon

De tampura (spreek uit tampoera; andere schrijfwijzen zijn tanpura, tambura, tamburi of tampuri) wordt over zowat heel Azië bespeeld. Dit luittype bestaat uit een klankkast en een hals, net als een westerse gitaar. Het verschil met de gitaar zit er hem in dat er geen vingers op de hals geplaatst worden. De snaren van de tampura - 4 tot 6, naargelang het type - trillen dus altijd vrij. Deze eigenschap maakt van de tampura een bourdon-instrument.

De tampura speelt een belangrijke rol in de Indische muziek, zowel in het Hindoestani Noorden als in het Carnatische Zuiden. In de Indische muziektheorie, die zeer oud is, zijn sommige tonen belangrijker dan andere. Precies die belangrijke tonen moeten voortdurend weerklinken, als een soort klanktapijt. Op dat klankfundament bouwt een andere muzikant(e) een instrumentale of vocale melodie. De tampura dient om dat harmonische bed te spreiden. Daartoe speelt zij de belangrijke basisnoten gedurende  de hele performance zonder te stoppen. De snaren worden gestemd op de tonica of grondtoon sa, de kwint pa, de kwart ma of de septiem ni. Andere noten kunnen hieraan toegevoegd worden afhankelijk van de rag of modus die de solist verkiest. Een tampura speler of speelster hoeft zich dus niets aan te trekken van ritme of tempo maar tokkelt zonder ophouden op de snaren. Door de lange resonantie van het instrument ontstaat een klankcontinuum dat steeds verder meandert.

De lange resonantie komt door de speciale kam of jawari ("die de klank doet leven"). De grote, gebogen vorm van de kam maakt dat de snaren er tegenaan blijven trillen, wat een rijk klankspectrum oplevert. Het menselijk oor neemt dit waar als een extra ruisgeluid dat de klank versterkt. De kam draagt ook bij aan de lange, intense naklank van de tampura.

De jawari moet regelmatig onderhouden worden. Spelers of bouwers moeten de kam vaak bijschuren met schuurpapier om de juiste vorm te behouden. Soms wordt het effect nog versterkt door katoendraad tussen de snaren en de kam in te voegen, zodat de snaren iets verder van de kam komen te staan. Er zijn meerdere types tampura: de "mannelijke" versie is de grootste, die dient om mannelijk gezang te begeleiden. De vrouwelijke, die iets kleiner is, begeleidt vrouwelijk gezang, en dan zijn er nog de "instrumentale" tampura's ter begeleiding van sitar, sarod, sarangi, shehnai of nog andere instrumenten. Deze laatste hebben geen resonantiekast, ze zijn volledig plat!

Al tientallen jaren is de automatisatie van het tampura-spel aan de gang. Aangezien geen specifieke kunde vereist is om tampura te spelen werd het spel vervangen eerst door een sruti box (een klein, draagbaar, mechanisch harmonium zonder toetsenbord) en later door de elektronische tampura. Tegenwoordig bestaan zelfs tampura apps voor smartphone en tablet!

Media
Images: 
tampura 1971.021-14
tampura 1971.021-14
tampura 1971.021-14
Aniruddha Bhattacharya Tampura Calcutta
de speciale kam van de tampura
"iTampura"
Audio: 
External Video
See video
See video
See video