PrintMail this page

yatga

chordofoon

De Mongoolse yatga (spreek uit yatak) is een citer met een mobiel bruggetje voor elke snaar. Dit citertype is kenmerkend voor heel Oost-Azië. Het aantal snaren en de afmetingen van het instrument kunnen variëren. De yatga  wordt gestemd volgens een pentatonische toonschaal. Dit exemplaar heeft twaalf snaren (sol-do-re-mi-sol-la-do-re-mi-sol-la-do). De snaren worden getokkeld met de rechterhand. De speler kan hun spanning opvoeren door ze neer te drukken met zijn linkerhand. Zo kan hij de tonen moduleren en versieren.

Archeologen hebben in China lange citers gevonden in graven uit het eerste millennium voor onze tijdrekening.  In de loop van zijn geschiedenis heeft de lange citer met mobiele bruggetjes diverse regionale vormen aangenomen, met naast de yatga onder meer nog de Chinese zheng, de Koreaanse kayageum, de Japanse koto en de Viëtnamese dan tranh.

De yatga wordt voor het eerst vermeld in een Mongools-Chinees woordenboek uit 1389. In de epische literatuur komt het instrument voor in een adellijke of godsdienstige omgeving. De yatga werd ook bespeeld aan het Chinese hof tijdens de heerschappij van de Mantsjoe-keizers (1644-1911).

De yatga bleef in Mongolië in gebruik tot het begin van de twintigste eeuw. Na de revolutie van 1924 geraakte hij in onbruik. Sinds de jaren 1950 leeft het instrument weer op. Voor ze in de vroege jaren 1990 opnieuw yatga's gingen bouwen, speelden de Mongolen hun eigen muziek eerst op kayageums die ze cadeau hadden gekregen van Noord-Korea. Dit exemplaar werd rond 1990-1992 gemaakt door Purevdavaa Baigaljav, een bouwer uit de hoofdstad Ulaanbaatar.  Het is dus een van de eerste reconstructies van de yatga na een decennialange onderbreking van de traditie. 

Tegenwoordig wordt het instrument bespeeld door amateurs zowel als beroepsmuzikanten, en door mannen zowel als vrouwen. Het repertoire omvat solistische muziek, begeleiding van syllabische gezangen, en stukken voor kleine ensembles.

Deze yatga maakt deel uit van de verzameling instrumenten en documenten over de Mongoolse muziek die de Franse antropoloog Alain Desjacques bijeenbracht tijdens zijn talrijke reizen in het land, en in 2015 schonk aan het mim.

Media
Images: 
yatga
Č. Amartungalag in Zag, regio Bajanhongor, in 1990. Foto Alain Desjacques
Ensemble "Arbeid en Cultuur". Foto Alain Desjacques, 1990